Część 1 raportu

Komitet Doradczy zauważa, że raport państwowy regularnie odwołuje się do istniejących umów dwustronnych w sprawie stosunków dobrosąsiedzkich i przyjaznej współpracy w celu udzielenia informacji dotyczącej wdrażania różnych postanowień Konwencji ramowej. Poniżej wyszczególniono konkretne pytania dotyczące znaczenia takich odniesień do umów dwustronnych, jednakże, Komitet Doradczy pragnie zasadniczo poruszyć trzy kwestie: 1) czy władze polskie uważają istnienie umów dwustronnych chroniących mniejszość narodową za warunek wstępny korzystania z pewnych praw, w szczególności, gdy nie ma żadnych konkretnych postanowień gwarantujących te prawa w ustawodawstwie krajowym? 2) Czy wszystkie prawa zagwarantowane w Konwencji ramowej są ujęte we wszystkich istniejących umowach dwustronnych? 3) W jaki sposób mniejszości oraz/lub osoby indywidualne mogą zgłaszać roszczenia w ramach takich umów dwustronnych?

Komitet Doradczy zauważa, że raport państwowy wspomina o istnieniu projektu ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych w Rzeczypospolitej Polskiej i zwraca uwagę, że projekt ten został przedstawiony 11 stycznia 2002 r. Marszałkowi Sejmu przez Komisję Sejmową ds. Mniejszości Narodowych i Etnicznych. Mile widziane byłyby aktualne informacje dotyczące bieżącego stanu rozpatrywania projektu przez Sejm. Ponadto, Komitet Doradczy byłby wdzięczny za dostarczenie kopii najnowszej wersji projektu, najlepiej w języku angielskim lub francuskim.

Jeżeli chodzi o ustawę o języku polskim z 7 października 1999r., Komitet Doradczy pragnie zauważyć, że artykuł 2 ustala zasadę interpretacji dając pierwszeństwo „prawom mniejszości narodowych i grup etnicznych”. Poniżej przedstawiono pewne konkretne pytania dotyczące związku pomiędzy tą ustawą a gwarancjami zawartymi w Konwencji ramowej. Komitet Doradczy chciałby wiedzieć, w jaki sposób właściwe organa władzy interpretują wyrażenie "prawa mniejszości narodowych i grup etnicznych”, szczególnie, że nie ma obecnie całościowej ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych w Rzeczypospolitej Polskiej: czy konieczne jest aby „prawa mniejszości narodowych i grup etnicznych” były zagwarantowane w pisemnym ustawodawstwie, które będzie miało pierwszeństwo przed ustawą o języku polskim czy też wystarcza aby prawa takie wynikały z prawa precedensowego oraz/lub praktyki? Komitet Doradczy chciałby również otrzymać aktualne dane statystyczne dotyczące liczby sankcji w oparciu o artykuł 15 ustawy o języku polskim z 7 października 1999 r., jeżeli dane takie istnieją.

Bez względu na orzeczenie w sprawie Gorzelik i inni przeciwko Polsce wydane przez Europejski Trybunał Praw Człowieka 20 grudnia 2001r., które skierowano do rozpatrzenia do Wielkiej Izby w lipcu 2002 r., Komitet Doradczy pragnie otrzymać informacje dotyczące opinii władz polskich na temat ewentualnego istnienia wydzielonej społeczności śląskiej oraz jej statusu z punktu widzenia Konwencji ramowej.

Jeżeli chodzi o informacje na temat spisu powszechnego, który został przeprowadzony w 2002 r., przedstawione w rozdziale 4 pt. „Populacja Mniejszości Narodowych i Etnicznych” oraz fragmentu z ustawy z 2 grudnia 1999 r. o Spisie Ludności i Mieszkań w 2002 r., przytoczonego w Części VI raportu państwowego, Komitet Doradczy pragnie uzyskać informacje 1) czy oba pytania dotyczące „narodowości” w spisie powszechnym z 2002 r. były wyraźnie rozpoznawalne jako opcjonalne oraz 2) jakich udzielono gwarancji co do poufności danych etnicznych zebranych w spisie powszechnym z 2002 r.

Jeżeli chodzi o informacje przedstawione w rozdziale „5. Ogólna charakterystyka mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce”, Komitet Doradczy pragnie zauważyć, że dane liczbowe dotyczące Karaimów znacznie się różnią: podczas gdy tabela podaje liczbę 200 Karaimów, paragraf wyjaśniający dotyczący tej grupy wymienia „około 200,000 Karaimów”. W związku z powyższym, Komitet Doradczy prosi o wyjaśnienie tych danych.

Komitet Doradczy pragnie zauważyć, że w rozdziale „5. Ogólna charakterystyka mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce”, podane są informacje na temat społeczności kaszubskiej, zakwalifikowanej jako grupa etniczna posiadająca tradycje regionalne i używająca języka różniącego się od języka polskiego. Następnie, raport państwowy podaje informacje na temat sytuacji społeczności kaszubskiej w różnych artykułach Konwencji ramowej, jednakże nie czyni tego w sposób systematyczny. W tym kontekście, Komitet Doradczy chciałby wiedzieć, czy zdaniem polskich władz społeczność kaszubska może w pełni korzystać z ochrony zapewnionej jej w Konwencji ramowej oraz czy jej status prawny na poziomie krajowym różni się od statusu pozostałych mniejszości narodowych i etnicznych.

Komitet Doradczy pragnie zwrócić uwagę, że w rozdziale „5. Ogólna charakterystyka mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce”, pojawiają się odwołania do masowych wysiedleń Łemków i Ukraińców w wyniku akcji „Wisła” w 1947 r. oraz do faktu, że „niektórym zezwolono na powrót w 1956 r.” na ich ojczyste obszary. W tym kontekście, Komitet Doradczy chciałby wiedzieć, czy obecnie istnieją jakieś nierozwiązane kwestie związane z przesiedleniem tych osób lub ich potomków w miejscu zamieszkania.


Część II raportu

Artykuł 3

Komitet Doradczy chciałby uzyskać informacje czy polska konstytucja oraz/lub polskie ustawodawstwo przewiduje konkretne procedury ubiegania się przez mniejszości narodowe o uznanie ich prawnego statusu. W razie braku takiej procedury, Komitet Doradczy chciałby wiedzieć, czy istniejąca procedura rejestracji stowarzyszeń wykorzystywana jest przez pewne władze do sprawdzenia czy dana grupa może być uznana za mniejszość narodową. Komitet Doradczy chciałby również wiedzieć czy istnienie a raczej brak dwustronnego traktatu o stosunkach dobrosąsiedzkich i przyjaznej współpracy ma znaczenie dla organów władzy, do których wpłynął wniosek grupy domagającej się uznania jako mniejszości narodowej lub etnicznej.

Biorąc pod uwagę zakładany osobisty zakres stosowania Konwencji ramowej, Komitet Doradczy chce być informowany, zgodnie z wymogami dla raportów państwowych, na temat grup etnicznych lub językowych, które nie są uważane za mniejszości narodowe. Dotyczy to nie tylko obywateli polskich, ale również osób mieszkających w kraju i nie będących jego obywatelami, takich jak imigranci. W razie istnienia takiej grupy, Komitet Doradczy oczekuje informacji dotyczących ich pozycji prawnej oraz sytuacji faktycznej.

Artykuł 4

Jeżeli chodzi o oświadczenie zawarte w artykule 4, zgodnie z którym kwestie mniejszości narodowych i etnicznych znajdują się w „centrum zainteresowania” Rzecznika Praw Obywatelskich, Komitet Doradczy chętnie zapoznałby się z danymi statystycznymi dotyczącymi ilości spraw – w tym spraw związanych z mniejszościami – którymi zajmuje się co roku Rzecznik, oraz opisem niektórych przypadków dobrze ilustrujących te kwestie. Komitet Doradczy chciałaby wiedzieć, czy artykuł 79 Konstytucji był podstawą wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie osób należących do mniejszości narodowych.

Komitet Doradczy zapoznałby się również z innymi wskaźnikami – takimi jak dane dotyczące zatrudnienia konkretnych mniejszości – dotyczącymi pełnej równości w życiu gospodarczym. W miarę możliwości, dane te powinny uwzględniać podział nie tylko na mniejszości narodowe, lecz również na płeć, aby umożliwić ocenę sytuacji kobiet w grupach mniejszości.

Komitet Doradczy prosi o informacje na temat sytuacji społeczno-ekonomicznej osób należących do mniejszości Romów mieszkających w województwach małopolskim i podkarpackim oraz programów rządowych adresowanych do tej mniejszości.

Jeżeli chodzi o informacje zawarte w rozdziale „3. Oświadczenia i wypowiedzi prezentujące politykę Polski w zakresie ochrony mniejszości narodowych i etnicznych”, Komitet Doradczy pragnie zauważyć, że raport państwowy podaje, że artykuł 11 polskiego Kodeksu Pracy zabrania dyskryminacji w stosunkach pracowniczych. Komitet Doradczy chętnie zapoznałby się z danymi statystycznymi na temat liczby spraw wniesionych do sądów o rzekome naruszenie tego postanowienia. Komitet Doradczy chciałby również wiedzieć, czy ofiara takiej dyskryminacji na rynku pracy może domagać się zadośćuczynienia z tytułu takiej dyskryminacji oraz odszkodowania z tytułu szkód materialnych i moralnych.

Komitet Doradczy chciałby wiedzieć, czy istnieją inne przepisy prawa cywilnego lub administracyjnego wyraźnie zabraniające dyskryminacji w takich sprawach jak gospodarka mieszkaniowa, stosunki umowne pomiędzy osobami fizycznymi, dostęp do świadczeń, dostęp do miejsc publicznych, dostęp do barów, restauracji itp., oraz czy polskie władze rozważają możliwość wprowadzenia całościowego zbioru ustawodawstwa karnego, cywilnego i administracyjnego zakazującego rasizmu i dyskryminacji we wszystkich dziedzinach życia.

Artykuł 5

Komitet Doradczy chętnie zapoznałby się z dalszymi informacjami na temat dotychczasowych projektów rozwojowych w regionie Puszczy Białowieskiej i ich ewentualnego oddziaływania na ludność lokalną, w tym osoby należące do mniejszości białoruskiej.

Artykuł 6

Jeżeli chodzi o Uwagi Końcowe (Część V) zamieszczone w raporcie państwowym, Komitet oczekuje dokładniejszych informacji na temat „podstaw ksenofobii i nietolerancji”, o których mowa w raporcie oraz na temat konkretnych działań podjętych przez władze w celu zwalczania tych zjawisk oraz krzewienia ducha tolerancji i dialogu międzykulturowego.

Komitet Doradczy pragnie uzyskać również dokładniejsze informacje na temat roli mediów w Polsce: czy niektóre media wykorzystują negatywne stereotypy dotyczące niektórych mniejszości, mianowicie mniejszości Romów bądź mniejszości żydowskiej, oraz innych grup takich jak imigranci, osoby ubiegające się o azyl lub mniejszości religijne? Ogólnie mówiąc, czy media uczciwie relacjonują kwestie związane z mniejszościami oraz czy należycie przedstawiają różnorodność etniczną?

Artykuł 8

Jeżeli chodzi o wykroczenia kryminalne, o których mowa w artykule 8 Konwencji ramowej, Komitet Doradczy chętnie zapoznałby się z aktualnymi danymi statystycznymi dotyczącymi liczby wnoszonych do sądu spraw oraz liczby spraw zakończonych wyrokiem skazującym.

Artykuł 9

Jeżeli chodzi o Uwagi Końcowe (Cześć V) przedstawione w raporcie państwowym, Komitet chętnie zapoznałby się z dalszymi informacjami na temat konkretnych żądań/wniosków zgłaszanych przez osoby należące do mniejszości narodowych w zakresie dostępu do mediów.

Artykuł 10

Jeżeli chodzi o artykuł 10, paragraf 2 Konwencji ramowej, raport państwowy zwyczajnie odwołuje się do szeregu dwustronnych traktatów w kwestii zasad dotyczących używania języków mniejszości w kontaktach oficjalnych. Komitet Doradczy pragnie uzyskać dokładniejsze informacje na temat sytuacji prawnej: czy istnieje podstawa prawna na szczeblu krajowym do używania języka mniejszości w kontaktach z organami administracji? Jeżeli traktaty dwustronne stanowią jedyną podstawę prawną rządzącą użyciem języka mniejszości , Komitet Doradczy chciałby wiedzieć: 1) jaka jest pozycja mniejszości narodowych i etnicznych nie korzystających z dwustronnych traktatów, o których mowa w raporcie państwowym? 2) w jaki sposób artykuł 4 ustawy o języku polskim z 7 października 1999 r. może ingerować w używanie języków mniejszości w kontaktach oficjalnych?

Jeżeli chodzi o praktykę, Komitet Doradczy chciałby wiedzieć, w których województwach, powiatach i gminach osoby należące do mniejszości narodowych faktycznie korzystają ze swoich języków w stosunkach z administracyjnymi organami władzy, zgodnie z artykułem 10, par. 2 Konwencji ramowej, który odnosi się do „obszarów zamieszkałych tradycyjnie lub w dużej liczbie” przez te osoby.

Artykuł 11

Jeżeli chodzi o artykuł 11, paragraf 2 Konwencji ramowej, Komitet Doradczy chciałby wiedzieć, czy artykuł 7 ustawy o języku polskim z 7 października 1999 r. w jakikolwiek sposób uniemożliwia osobom prywatnym umieszczanie w miejscach publicznych szyldów, napisów i innych znaków w językach mniejszości, szczególnie w języku niemieckim.

Jeżeli chodzi o artykuł 1, paragraf 3 Konwencji ramowej, raport państwowy wskazuje, że polskie ustawodawstwo nie zapewnia możliwości umieszczania wskazówek topograficznych w językach mniejszości. W związku z powyższym, Komitet Doradczy chciałby wiedzieć czy w praktyce takie znaki topograficzne były umieszczane na obszarach tradycyjnie zamieszkałych przez znaczną liczbę osób należących do mniejszości narodowych pomimo braku formalnej podstawy prawnej, a jeżeli tak, czy takie znaki wywoływały negatywne reakcje ze strony osób należących do większości czy też nie.

Artykuł 13

Komitet Doradczy chciałby wiedzieć, czy artykuł 9 ustawy o języku polskim z 7 października 1999 r., który wprowadza obowiązek używania języka polskiego w szkołach prywatnych, w jakikolwiek sposób uniemożliwia osobom należącym do mniejszości narodowych prowadzenie kursów i egzaminów w językach mniejszości w szkołach prywatnych oraz czy artykuł 2 wspomnianej ustawy zwalnia języki mniejszości z takiego wymogu.

Artykuł 14

Jeżeli chodzi o informacje podane w raporcie państwowym w artykule 14, paragraf 1 Konwencji ramowej, Komitet Doradczy chciałby wiedzieć, czy istnieje obecnie jakakolwiek przeszkoda prawna bądź praktyczna uniemożliwiająca zdawanie egzaminów końcowych w językach mniejszości na poziomie szkoły podstawowej i gimnazjum.

Jeżeli chodzi o informacje podane w artykule 14, paragraf 2 Konwencji ramowej na temat istnienia tzw. „klas Romów”, Komitet Doradczy oczekuje pewnych wyjaśnień: czy te klasy Romów istnieją tylko na poziomie przedszkolnym czy też również na poziomie szkoły podstawowej/średniej? Czy klasy takie dostępne są dla uczniów o innym pochodzeniu etnicznym wykazujących podobne trudności z uczeniem czy też są one zastrzeżone dla Romów? Kto podejmuje decyzje o wysyłaniu dzieci Romów do tych szkół i na podstawie jakich testów? Czy rząd podejmuje oficjalną decyzję o likwidacji tych klas Romów na całym obszarze Polski?

Artykuł 15

Raport państwowy rozważa kwestię efektywnego uczestnictwa osób należących do mniejszości narodowych prawie wyłącznie z perspektywy politycznej. W związku z powyższym, Komitet Doradczy oczekuje dokładniejszych informacji na temat istniejących mechanizmów uczestnictwa w takich dziedzinach jak życie kulturalne, społeczne i gospodarcze.

Raport państwowy wspomina, że istnieje Zespół do Spraw Mniejszości Narodowych, którego zadaniem jest koordynacja polityki rządowej wobec mniejszości narodowych. Komitet Doradczy chciałby wiedzieć czy Zespół ten złożony jest wyłącznie z urzędników publicznych czy też w jego pracach uczestniczą również przedstawiciele mniejszości narodowych. Komitet Doradczy chciałby wiedzieć jaką drogą polskie władze konsultują się z mniejszościami narodowymi na temat dotyczących ich kwestii.