Departament prowadzi m.in. sprawy mniejszości narodowych i etnicznych oraz języka regionalnego. Wykonując te zadania współpracuje z organizacjami pozarządowymi, działającymi na rzecz mniejszości narodowych i etnicznych oraz języka regionalnego.

W ramach współpracy z trzecim sektorem DWRoMNiE w szczególności:

• utrzymuje bezpośrednie kontakty z organizacjami pozarządowymi zrzeszającymi osoby należące do mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym,
• udziela (w miarę możliwości) pomocy tym organizacjom w realizacji ich celów statutowych,
• opracowuje i koordynuje realizację programów i strategii na rzecz mniejszości narodowych i etnicznych oraz języka regionalnego, których uczestnikami są na ogół organizacje pozarządowe,
• organizuje różnego rodzaju kursy i szkolenia adresowane do organizacji mniejszości.

Utrzymywanie bieżących kontaktów z kierownictwami organizacji społecznych mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym, a także udzielanie pomocy tym organizacjom w realizacji ich celów statutowych należy do stałych obowiązków DWRoMNiE. Działania takie są realizowane przez Departament na bieżąco, bądź to z inicjatywy własnej, bądź jako reakcja na docierające do komórki sygnały.
W ramach realizacji zadań nałożonych m.in. na Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji przepisami art. 18 ustawy z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym (Dz. U. Nr 17, poz. 141, z późn. zm.) departament uczestniczy w procedurze oceny wniosków o dotację na realizację zadań mających na celu ochronę tożsamości kulturowej mniejszości narodowych i etnicznych oraz zachowanie języka regionalnego.

PRZEDSIĘWZIĘCIA ZREALIZOWANE PRZEZ DEPARTAMENT W 2007 ROKU I ZADANIA ZAPLANOWANE DO WYKONANIA W 2008 ROKU

Rok 2007 był drugim z kolei rokiem, w którym Departament brał udział w procedurze oceny wspomnianych wniosków. Wnioskodawcami, a co za tym idzie beneficjentami przyznawanych dotacji, są w ponad 90% organizacje pozarządowe, w tym zdecydowaną większość stanowią organizacje mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługujące się językiem regionalnym. W roku 2007 na realizację 268 zadań służących podtrzymaniu i rozwojowi tożsamości kulturowej mniejszości narodowych i etnicznych oraz zachowaniu i rozwojowi języka regionalnego Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji udzielił dotacji w wysokości 11.581.072,99 zł. (realizację tych zadań na bieżąco monitorował DWRoMNiE).
Natomiast w roku 2008 na realizację zadań, o których mowa wyżej, zaplanowano w budżecie kwotę 13.454.396,40 PLN. Ze środków tych Minister wsparł realizacje 254 zadań, które wykorzystane będą w zdecydowanej większości przez organizacje pozarządowe.

• Zgodnie z ustawą z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873, z późn. zm.) w 2007 roku Minister SWiA podjął decyzję o ogłoszeniu 20 otwartych konkursów ofert na realizację zadań służących podtrzymaniu i rozwojowi tożsamości kulturowej mniejszości narodowych i etnicznych oraz zachowaniu i rozwojowi języka regionalnego. Na realizację wspomnianych zadań, przekazano środki z budżetu MSWiA w wysokości 794.579,04. DWRoMNiE zajmował się oceną złożonych wniosków oraz nadzorował pod względem merytorycznym ich realizację. W roku bieżącym również planuje się ogłoszenie otwartych konkursów ofert mających na celu wsparcie realizacji zadań służących podtrzymaniu i rozwojowi tożsamości kulturowej mniejszości narodowych i etnicznych.
• Departament opracowuje i koordynuje realizację programów i strategii na rzecz mniejszości narodowych i etnicznych oraz języka regionalnego. W roku 2007 największym tego rodzaju programem był ustanowiony uchwałą Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2003 r. Program na rzecz społeczności romskiej w Polsce. Realizację programu zaplanowano na lata 2004-2013, z możliwością kontynuacji w latach następnych. Podstawą finansowania Programu są środki pochodzące z rezerwy celowej, pozostającej w dyspozycji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. W roku 2007 rezerwa celowa wyniosła 10 mln zł. W roku tym 184 podmioty zrealizowały 532 zadania – należy podkreślić, że w zdecydowanej większości były to jednostki samorządu terytorialnego oraz organizacje pozarządowe (w tym organizacje romskie). Działania podejmowane w ramach programu obejmowały zadania z zakresu poprawy sytuacji bytowej i socjalnej, zdrowia, przeciwdziałania bezrobociu, bezpieczeństwa, kultury, upowszechniania wiedzy o społeczności romskiej oraz edukacji obywatelskiej Romów.
  Za priorytetowe uznano zadania edukacyjne, w ramach których m.in. zatrudniano asystentów edukacji romskiej a także nauczycieli wspomagających romską edukację; finansowano zajęcia wyrównawcze
  i dodatkowe jak również podręczniki i pomoce szkolne dla uczniów romskich. Monitorowanie realizacji tych zadań należało do stałych obowiązków DWRoMNiE. Program zgodnie z założeniami jest kontynuowany w roku bieżącym, na jego realizację podobnie jak w roku ubiegłym przewidziano rezerwę celową w wysokości 10 mln zł. należy podkreślić, że bez finansowego wsparcia ze strony państwa wiele organizacji pozarządowych nie byłoby w stanie przeprowadzić większości założonych przedsięwzięć. Od 2008 r. pomoc finansowa dla mniejszości romskiej udzielana będzie również w ramach tzw. „komponentu romskiego” zapisanego w Programie Operacyjnym Kapitał Ludzki. Obsługa tego komponentu należy również do zakresu zadań DWRoMNiE.
• Współpraca DWRoMNiE z organizacjami pozarządowymi prowadzona jest również w ramach przygotowywania i koordynacji przez Departament strategii rozwoju oświaty poszczególnych mniejszości narodowych i etnicznych oraz oświaty w języku kaszubskim. W roku 2007 przy udziale organizacji społecznych mniejszości narodowych i etnicznych realizowane były dwie strategie. Pierwszą, przyjętą jeszcze w 2002 roku jest Strategia rozwoju oświaty mniejszości litewskiej w Polsce. Dokument ten stanowił reakcję na problemy oświatowe zgłaszane przez mniejszość litewską. Strategia została wypracowana wspólnie przez przedstawicieli organizacji społecznych mniejszości litewskiej w Polsce oraz przedstawicieli administracji rządowej i samorządowej. Do zadań DWRoMNiE należy monitorowanie realizacji zapisów Strategii czemu m.in. służyło zorganizowane w grudniu 2007 r. spotkanie z udziałem władz samorządowych i organizacji społecznych mniejszości litewskiej w Polsce. Obecnie nadal trwa bieżący monitoring realizacji zadań strategii. Drugą realizowaną w ostatnich dwóch latach strategią jest - przyjęta przez Podzespół do Spraw Edukacji Mniejszości Narodowych w grudniu 2006 r., a w lutym 2007 r. podpisana przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Ministra Edukacji Narodowej - Strategia rozwoju oświaty mniejszości niemieckiej w Polsce. W dokumencie zapisano sposoby realizacji najważniejszych postulatów edukacyjnych mniejszości niemieckiej oraz metody rozwiązania najtrudniejszych, zgłaszanych problemów. Monitorowanie wdrażania do realizacji zapisów dokumentu zostało przekazane DWRoMNiE. Obecnie w Departamencie trwają wstępne prace nad wypracowaniem podobnych Strategii dla innych zainteresowanych mniejszości.
• Departament Wyznań Religijnych oraz Mniejszości Narodowych i Etnicznych organizuje również szkolenia, których adresatem są organizacje mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym. W czerwcu 2007 r. przeprowadzono szkolenie dotyczące zasad przyznawania dotacji z budżetu Państwa, przeznaczonych na realizacje zadań wynikających z przepisów art. 18 ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym. W ramach szkolenia przedstawiciele organizacji pozarządowych zdobywali wiedzę z zakresu pozyskiwania, wykorzystywania i rozliczania środków pochodzących z budżetu państwa. Organizacja tego typu szkolenia planowana jest również na 2008 rok. W listopadzie 2007 r. odbyła się przygotowana przez Departament konferencja szkoleniowa dotycząca realizacji Programu na rzecz społeczności romskiej w Polsce a także możliwości pozyskiwania funduszy unijnych w ramach „komponentu romskiego” Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Szkolenie to było skierowane m.in. do przedstawicieli organizacji społecznych mniejszości romskich.