Dotacje z Funduszu Kościelnego

Podstawa prawna i organizacja

Fundusz Kościelny został powołany na mocy art. 8 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego (Dz. U. Nr 9, poz. 87, z późn. zm.) jako forma rekompensaty dla kościołów za przejęte przez Państwo nieruchomości ziemskie. Fundusz ten, stosownie do zasady równouprawnienia kościołów i innych związków wyznaniowych wyrażonej w art. 25 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., działa na rzecz kościołów i innych związków wyznaniowych, posiadających uregulowany status prawny w Rzeczypospolitej Polskiej.

Fundusz Kościelny stanowi wyodrębnioną pozycję w części 43 budżetu państwa - wyznania religijne oraz mniejszości narodowe i etniczne, w dziale 758 – różne rozliczenia, w rozdziale 75822 – Fundusz Kościelny, której dysponentem jest minister właściwy do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych – obecnie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Przeznaczenie środków Funduszu Kościelnego

Środki Funduszu Kościelnego, stosownie do art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. i § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 1990 r. w sprawie rozszerzenia celów Funduszu Kościelnego (Dz. U. Nr 61, poz. 354), przeznacza się na następujące cele:

• wspomaganie kościelnej działalności charytatywnej, kościelnej działalności oświatowo-wychowawczej i opiekuńczo-wychowawczej a także inicjatyw związanych ze zwalczaniem patologii społecznych oraz współdziałania w tym zakresie organów administracji rządowej z kościołami i innymi związkami wyznaniowymi

Dotacje z Funduszu Kościelnego na wspomaganie działalności charytatywnej, oświatowo¬-wychowawczej i opiekuńczo-wychowawczej udzielane są m.in. na zakłady opiekuńczo-lecznicze, domy opieki społecznej, specjalistyczne zakłady dla głęboko upośledzonych dzieci i dorosłych, domy starców, domy samotnej matki, schroniska dla bezdomnych i jadłodajnie, zakłady wychowawcze i specjalnej troski, domy dziecka, ochronki, żłobki, przedszkola, szkoły podstawowe i średnie ogólne i specjalistyczne, bursy, internaty, świetlice itp. placówki prowadzone przez kościelne osoby prawne. Dotacje przeznaczone są głównie na budowę, rozbudowę, remonty, adaptacje i modernizacje tych placówek. W nielicznych, szczególnie uzasadnionych przypadkach, z Funduszu finansuje się również zakup wyposażenia i pomocy dydaktycznych o charakterze trwałym. Środków z Funduszu nie przeznacza się na pokrywanie kosztów bieżącego utrzymania tych placówek (takich jak np. nośników energii, żywności, odzieży, środków czystości, lekarstw i artykułów sanitarnych, usług eksploatacyjnych, wynagrodzeń itp.).

Z Funduszu Kościelnego nie udziela się dotacji na finansowanie placówek oświatowo-wychowawczych o charakterze kultowym, jak np. punktów katechetycznych, grup oazowych, punktów rekolekcyjnych itp.

• remonty i konserwację obiektów sakralnych o wartości zabytkowej

Dotacje z Funduszu Kościelnego są udzielane wyłącznie na remonty i konserwację zabytkowych obiektów o charakterze sakralnym i to tylko na wykonywanie podstawowych prac zabezpieczających sam obiekt (w szczególności remonty dachów, stropów, ścian i elewacji, osuszanie i odgrzybianie, izolację, remonty i wymianę zużytej stolarki okiennej i drzwiowej, instalacji elektrycznej, odgromowej, przeciwwłamaniowej i przeciwpożarowej itp.).

Z Funduszu nie finansuje się remontów i konserwacji obiektów towarzyszących (takich jak np.: dzwonnice wolnostojące, krzyże) ruchomego wyposażenia obiektów sakralnych (takich jak np.: obrazy, ikonostasy, stalle, epitafia, szaty i naczynia liturgiczne, instrumenty muzyczne, dzwony) oraz otoczenia świątyni, a także stałych elementów wystroju wnętrz (takich jak np.: polichromie, freski, witraże i posadzki).

•  finansowanie składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne duchownych

Stosownie do art. 86 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210, poz. 2135, z późn. zm.) składki na ubezpieczenie zdrowotne duchownych oraz alumnów wyższych seminariów duchownych i teologicznych, postulantów, nowicjuszy i juniorystów oraz ich odpowiedników, z wyłączeniem osób duchownych będących podatnikami podatku dochodowego od osób fizycznych lub zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów osób duchownych, są finansowane z Funduszu Kościelnego, na co Fundusz Kościelny otrzymuje dotacje z budżetu państwa.

Zgodnie z art. 16 ust. 10 i 10a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 Nr 11, poz. 74, z późn. zm.) Fundusz Kościelny finansuje składki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe duchownych, nie podlegających tym ubezpieczeniom z innych tytułów, w wysokości 80%, a za członków zakonów kontemplacyjnych klauzurowych i misjonarzy w okresach pracy na terenach misyjnych w 100%.

Tryb i kryteria przyznawania dotacji

Decyzję o przyznaniu dotacji ze środków budżetowych Funduszu Kościelnego podejmuje Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji.

W świetle obowiązujących przepisów, a w szczególności art. 106 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104, z późn. zm.), dotacje z Funduszu Kościelnego mają charakter celowy i mogą być udzielane i wykorzystywane wyłącznie na zadania przyszłe, określone w decyzji o ich przyznaniu, a więc na prace, które nie zostały wykonane do daty ich przyznania i tylko przez kościelną jednostkę organizacyjną, której dotacja została przyznana. Minister SWiA nie ma możliwości refundowania prac wykonanych.

Podmiotami uprawnionymi do otrzymywania środków Funduszu Kościelnego są:

1. osoby prawne Kościoła Katolickiego;
2. osoby prawne innych kościołów i związków wyznaniowych działających na podstawie ustaw o stosunku Państwa do kościołów oraz związków wyznaniowych;
3. osoby prawne kościołów i związków wyznaniowych wpisanych do rejestru kościołów i związków wyznaniowych, o którym mowa w art. 30 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz. U. z 2005 Nr 231, poz. 1965, z poźn. zm.)

Środki na realizację zadań, przekazywane są na wniosek uprawnionych podmiotów. Wniosek składa się na urzędowym formularzu.

 Formularz wniosku o udzielenie dotacji

Do wniosku na remonty i konserwację obiektów sakralnych o wartości zabytkowej załącza się następujące dokumenty:

1. uprawnienie do reprezentowania wnioskodawcy (akt powołania, mianowania, pełnomocnictwo itp.),
2. zaświadczenie o posiadaniu kościelnej osobowości prawnej przez podmiot wnioskujący,
3. dokumenty określające tytuł prawny wnioskodawcy do obiektu, w którym ma być realizowane zadanie, np.: akt własności, użytkowanie wieczyste, zarząd, ograniczone prawo rzeczowe albo stosunek zobowiązaniowy,
4. aktualny pełnoobmiarowy kosztorys przedwykonawczy sporządzony zgodnie z zasadami kosztorysowania przez osobę posiadającą uprawnienia do wykonywania samodzielnych funkcji technicznych lub zweryfikowany przez taką osobę, zawierający ceny jednostkowe materiałów, robocizny i sprzętu,
5. aktualne pozwolenie budowlane o ile jest wymagane przepisami prawa budowlanego na prace przy obiekcie zabytkowym wydane przez właściwy organ nadzoru budowlanego,
6. w przypadku zabytkowego obiektu - aktualną decyzję Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków zawierającą numer pod jakim obiekt figuruje w rejestrze zabytków oraz zezwalająca na przeprowadzenie prac budowlanych objętych wnioskiem, lub opinia Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków – w przypadku, gdy obiekt ujęty jest w ewidencji zabytków, a nie w rejestrze,
7. dokumentację zdjęciową stanu zachowania obiektu objętego wnioskiem o udzielenie dotacji.

Do wniosku na wspomaganie kościelnej działalności charytatywnej, kościelnej działalności oświatowo¬-wychowawczej i opiekuńczo-wychowawczej a także inicjatyw związanych ze zwalczaniem patologii społecznych oraz współdziałania w tym zakresie organów administracji rządowej z kościołami i innymi związkami wyznaniowymi załącza się następujące dokumenty:

1. uprawnienie do reprezentowania wnioskodawcy (akt powołania, mianowania, pełnomocnictwo itp.),
2. zaświadczenie o posiadaniu kościelnej osobowości prawnej przez podmiot wnioskujący,
3. dokumenty określające tytuł prawny wnioskodawcy do obiektu, w którym ma być realizowane zadanie, np.: akt własności, użytkowanie wieczyste, zarząd, ograniczone prawo rzeczowe albo stosunek zobowiązaniowy,
4. aktualny pełnoobmiarowy kosztorys przedwykonawczy sporządzony zgodnie z zasadami kosztorysowania przez osobę posiadającą uprawnienia do wykonywania samodzielnych funkcji technicznych lub zweryfikowany przez taką osobę, zawierający ceny jednostkowe materiałów, robocizny i sprzętu, i/lub ofertę cenową przedmiotów wchodzących w skład ewentualnego wyposażenia,
5. aktualne pozwolenie budowlane o ile jest wymagane przepisami prawa budowlanego,
6. wpis do ewidencji placówek oświatowych lub opiekuńczych, statut placówki objętej wnioskiem i/lub program działalności,
7. w przypadku braku wpisu do ww. ewidencji – potwierdzenie przez władze kościelne i samorządowe prowadzenia przez wnioskującą kościelną osobę prawną działalności oświatowo-wychowawczej lub charytatywno-opiekuńczej,
8. w przypadku gdy działalność prowadzona jest w obiekcie zabytkowym – aktualną decyzję Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków zawierającą numer pod jakim obiekt figuruje w rejestrze zabytków oraz zezwalająca na przeprowadzenie prac budowlanych objętych wnioskiem, lub opinia Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków – w przypadku, gdy obiekt ujęty jest w ewidencji zabytków, a nie w rejestrze,
9. dokumentację zdjęciową stanu zachowania obiektu objętego wnioskiem o udzielenie dotacji.

Dokumenty składa się w oryginale, odpisach lub kopiach poświadczonych za zgodność z oryginałem przez osobę upoważnioną do reprezentowania wnioskodawcy oraz opatrzone pieczęcią wnioskodawcy.

Wpływające wnioski tworzą trzy listy wniosków oczekujących według kryterium celów, na jakie udzielane są dotacje z Funduszu Kościelnego. W przypadku ubiegania się przez wnioskodawcę o kolejną dotację na ten sam obiekt warunkiem rejestracji wniosku jest całkowite rozliczenie poprzednich dotacji.

Wydział Funduszu Kościelnego po otrzymaniu wniosku sprawdza go pod względem formalnym. W przypadku stwierdzenia braków formalnych wzywa wnioskodawcę do ich uzupełnienia w określonym terminie, po upływie którego dokumentacja zwracana jest wnioskodawcy. Jeżeli wniosek nie odpowiada wymogom formalnym wnioskodawca zostaje powiadomiony o braku możliwości jego uwzględnienia.

Przed podjęciem decyzji o przyznaniu dotacji pracownicy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji mogą dokonać, w miarę możliwości, wizytacji obiektu objętego wnioskiem, w trakcie której konfrontuje się złożoną dokumentację ze stanem faktycznym i dokonuje oceny faktycznych potrzeb.

Podejmując decyzję o przyznaniu dotacji oraz określając jej wysokość Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji kieruje się następującymi równorzędnymi kryteriami:

1. aktualnym stanem technicznym obiektu objętego wnioskiem o dotację;
2. wysokością środków Funduszu Kościelnego w danym roku budżetowym;
3. rozliczeniem poprzednich dotacji;
4. wnioskami z kontroli w siedzibie wnioskodawcy lub w miejscu realizacji zadania;
5. oceną planowanego przedsięwzięcia w świetle zapotrzebowania społecznego i możliwości finansowych społeczności lokalnej;
6. oddziaływaniem zadania na społeczność lokalną;
7. wielkością i zaawansowaniem realizacji planowanego działania;
8. znaczeniem obiektu zabytkowego z punktu widzenia zachowania i ochrony dziedzictwa kulturowego.

O przyznaniu dotacji i jej celu wnioskodawca powiadamiany jest pisemnie.

Dotacje na realizację zadań są przekazywane na podstawie umowy zawartej pomiędzy Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji a wnioskodawcą. Umowę o realizację dotowanego zadania Minister przekazuje do podpisu upoważnionej do działania w imieniu wnioskodawcy osobie w terminie 30 dni od daty przyznania dotacji. Umowa określa w szczególności:

1. zadanie, na jakie dotacja została przyznana;
2. wysokość dotacji i tryb płatności;
3. termin wykorzystania dotacji, nie dłuższy niż do dnia 31 grudnia danego roku budżetowego;
4. tryb kontroli wykonywania zadania;
5. termin i sposób rozliczenia dotacji;
6. termin zwrotu niewykorzystanej części dotacji.

Przyjmuje się, że w danym roku budżetowym przyznaje się nie więcej niż jedną dotację na cel objęty wnioskiem.

Tryb rozliczania dotacji

Rozliczenie dotacji wymaga:

1. przedłożenia Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji wypełnionego formularza Sprawozdania z wykonania zadania finansowanego (dofinansowanego) z Funduszu Kościelnego, według wzoru stanowiącego załącznik do umowy,
    Formularz sprawozdania z wykonania zadania finansowego (dofinansowanego) z Funduszu Kościelnego
2. przesłania do Wydziału Funduszu Kościelnego kopii dowodów księgowych potwierdzonych za zgodność z oryginałem (rachunków i/lub faktur) dokumentujących wydatki poniesione w okresie pomiędzy przyznaniem dotacji a dniem 31 grudnia 200...r., na zakup towarów i/lub usług wyszczególnionych w kosztorysie przedwykonawczym stanowiącym załącznik do wniosku o dotację. Ponadto faktury/rachunki powinny posiadać wyraźne potwierdzenie dokonania zapłaty (np. Zapłacono gotówką, Należność w gotówce otrzymano), sporządzone przez wystawcę dokumentu,
3. w związku z tym, że przyznana dotacja ma charakter celowy i nie może być wykorzystana na cel inny niż określony w decyzji o jej przyznaniu jakakolwiek zmiana materiału bądź metody wykonania prac wymaga pisemnego wyjaśnienia wnioskodawcy poświadczonego przez inspektora nadzoru budowlanego lub wojewódzkiego konserwatora zabytków,
4. w przypadku dokonania zapłaty przelewem lub przekazem pocztowym do faktury/rachunku należy dołączyć kserokopię polecenia przelewu przyjętego przez bank, bądź inny dokument potwierdzający spełnienie zobowiązania;
5. na odwrocie każdego rachunku/faktury należy:
   • zamieścić klauzulę o treści: Sprawdzono pod względem merytorycznym, formalnym i rachunkowym - klauzula ta winna być opatrzona datą i podpisem/ami osoby/osób upoważnionej/ych do reprezentowania kościelnej osoby prawnej i odpowiedzialnej/ych za prowadzenie jej spraw majątkowych,
   • umieścić pieczęć kościelnej osoby prawnej,
   • sporządzić w sposób trwały opis zawierający informacje: z jakich środków wydatkowana kwota została pokryta (np. faktura wydatkowana ze środków Funduszu Kościelnego do kwoty .............) oraz jakie było przeznaczenie zakupionych towarów, usług lub innego rodzaju opłaconej należności - informacja ta powinna być opatrzona datą i podpisana przez osobę odpowiedzialną za sprawy dotyczące rozliczeń finansowych wnioskodawcy.

Zgodnie z art. 145 ust. 1 ustawy o finansach publicznych zwrotowi do budżetu państwa wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, w terminie do dnia 28 lutego roku następującego po roku, w którym udzielono dotacji, podlegają dotacje udzielone z budżetu państwa:

1. wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem (dotacje wydatkowane na zrealizowane zadania, na które dotacja nie była udzielona; na realizację innych celów, niż wskazane w przepisach stanowiących o sposobie udzielenia i rozliczenia dotacji oraz dotacje wykorzystane po upływie terminu, na jaki zostały przyznane);
2. pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości (dotacje udzielone bez podstawy prawnej; dotacje otrzymane z budżetu w wysokości wyższej niż określona w odrębnych przepisach, umowie lub wyższej niż niezbędna na dofinansowanie lub finansowanie dotowanego zadania)

Zwrotowi do budżetu państwa podlega ta część dotacji, która została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem, nienależnie udzielona lub pobrana w nadmiernej wysokości.

Odsetki od dotacji podlegających zwrotowi do budżetu państwa nalicza się począwszy od dnia:

1. przekazania z budżetu państwa dotacji wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem;
2. stwierdzenia nieprawidłowego naliczenia lub nienależnego pobrania dotacji.

Konsekwencją wykorzystania dotacji niezgodnie z przeznaczeniem jest również wykluczenie prawa otrzymania dotacji przez kolejne 3 lata, licząc od dnia stwierdzenia nieprawidłowego wykorzystania dotacji.

Jak stanowi art. 9 pkt 1-3 ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz.U z 2005 Nr 14, poz. 114, z późn. zm.) naruszenie dyscypliny finansów publicznych stanowią:

1. wydatkowanie dotacji niezgodnie z przeznaczeniem określonym przez udzielającego dotację;
2. nierozliczenie otrzymanej dotacji;
3. nieterminowe rozliczenie otrzymanej dotacji;
4. niedokonanie zwrotu dotacji w należnej wysokości;
5. nieterminowe dokonanie zwrotu dotacji.

W przypadku ujawnienia okoliczności wskazujących na naruszenie dyscypliny finansów publicznych Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji obowiązany jest, stosownie do art. 93 ust. 1 ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, złożyć do właściwego rzecznika dyscypliny finansów publicznych zawiadomienie o zaistniałym fakcie.

Informacje dotyczące udzielania dotacji z Funduszu Kościelnego można uzyskać osobiście lub telefonicznie w Wydziale Funduszu Kościelnego Departamentu Wyznań Religijnych oraz Mniejszości Narodowych i Etnicznych MSWiA w Warszawie, przy ul. Domaniewskiej 36/38, III p., pok. 364, 361, 379 i 382 tel. (0-prefix-22) 6011549, 6011541, 6011523, 6011919, 6011605, fax (0-prefix-22) 8451353, zaś w sprawach rozliczania dotacji pok. 362, 378, tel. 6011535.

Adres do korespondencji:
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
Departament Wyznań Religijnych oraz Mniejszości Narodowych i Etnicznych
Wydział Funduszu Kościelnego
ul. Batorego 5
02-591 Warszawa