INFORMACJA DOT. NABYCIA OBYWATELSTWA POLSKIEGO NA PODSTAWIE USTAWY Z DNIA 2 KWIETNIA 2009R. O OBYWATELSTWIE POLSKIM

Obowiązująca od dnia 15 sierpnia 2012r. ustawa o obywatelstwie polskim określa następujące sposoby nabycia obywatelstwa polskiego:

1) z mocy prawa tj. przez urodzenie, znalezienie na terytorium RP, przysposobienie i repatriację.  

Przesłanki nabycia obywatelstwa z mocy prawa reguluje rozdział 2 ustawy. Podstawową zasadą nabycia obywatelstwa polskiego jest jego nabycie przez urodzenie, w oparciu o zasadę prawa krwi (ius sanguinis). Jako uzupełniająca pozostaje nadal zasada prawa terytorium (ius soli), która skutecznie zapobiega przypadkom bezpaństwowości dzieci urodzonych lub znalezionych w Polsce, których rodzice są nieznani, lub którzy nie posiadają żadnego obywatelstwa. Nowym  sposobem nabycia obywatelstwa polskiego z mocy prawa jest nabycie przez przysposobienie pełne – w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – małoletniego cudzoziemca, który nie ukończył 16 lat przez osobę lub osoby posiadające obywatelstwo polskie. Przysposobienie pełne skutkuje nabyciem obywatelstwa polskiego przez małoletniego z dniem jego urodzenia (fikcja prawna), bez względu na datę przysposobienia, jeśli nastąpi przed ukończeniem 16 roku życia przez przysposobionego.  Do nabycia przez repatriację stosuje się przepisy ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji,

2) przez nadanie obywatelstwa polskiego.

Instytucja nadania obywatelstwa polskiego przez Prezydenta RP została – w porównaniu do ustawy z 1962 r. – w sposób znaczny zmieniona. Obecnie cudzoziemiec ubiegający się o nadanie obywatelstwa polskiego nie musi spełniać formalnych przesłanek, zniesiono wymóg zamieszkiwania cudzoziemca w Polsce na podstawie określonych zezwoleń przez 5 lat. Prezydent RP nie jest ograniczony w swoich konstytucyjnych kompetencjach żadnymi warunkami i może nadać obywatelstwo polskie każdemu cudzoziemcowi, na jego wniosek. Postanowienie Prezydenta ma charakter uznaniowy, jest ostateczne oraz nie wymaga uzasadnienia. W postępowaniu tym nie mają zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego i nie służą od tych postanowień środki odwoławcze ani skarga do sądu administracyjnego. Prezydent RP na podstawie akt sprawy oraz opinii właściwych organów rozstrzyga, czy aplikujący cudzoziemiec zasługuje na nabycie obywatelstwa polskiego. Obywatelstwo polskie nabywa się z dniem wydania przez Prezydenta RP postanowienia o nadaniu obywatelstwa polskiego,

3) przez uznanie za obywatela polskiego.

Nowa ustawa z 2009r., w sposób odmienny od dotychczas obowiązujących przepisów o obywatelstwie polskim, reguluje nabycie obywatelstwa polskiego przez uznanie, rozszerzając w tym zakresie kompetencje wojewody. Przyjęte w ustawie rozwiązania powiększają krąg cudzoziemców, którzy mogą ubiegać się o obywatelstwo polskie w tym trybie i zapewniają jednolite traktowanie cudzoziemców ubiegających się o uznanie za obywatela polskiego. W drodze uznania, o obywatelstwo polskie  mogą ubiegać się cudzoziemcy, którzy w toku długoletniego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej zintegrowali się ze społeczeństwem polskim, znają język polski, mają zapewnione mieszkanie i źródła utrzymania, respektują polski porządek prawny oraz nie stanowią zagrożenia dla obronności lub bezpieczeństwa państwa. W wyniku postępowania administracyjnego, będą mogli nabyć obywatelstwo polskie również zamieszkujący w Polsce na podstawie określonych zezwoleń,  uchodźcy, osoby bez obywatelstwa, dzieci oraz małżonkowie obywateli polskich i osoby polskiego pochodzenia. Postępowanie w sprawie o uznanie za obywatela polskiego toczy się zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, a decyzje wydaje w I instancji wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania cudzoziemca.

4) przez przywrócenie obywatelstwa polskiego.

Nowym sposobem nabycia obywatelstwa polskiego jest jego przywrócenie. Przepisy dotyczące przywrócenia obywatelstwa polskiego obowiązują od dnia 15 maja 2012r. Wprowadzenie instytucji przywrócenia obywatelstwa polskiego spełniło oczekiwania znacznej liczby byłych obywateli polskich, którzy utracili obywatelstwo polskie z przyczyn politycznych i chcą dzisiaj do niego powrócić. Kryteria podmiotowe warunkujące nabycie obywatelstwa polskiego przez jego przywrócenie określone zostały w art. 38 ustawy. Przywrócenie obywatelstwa następuje na wniosek zainteresowanej osoby, a decyzje o przywróceniu obywatelstwa polskiego wydaje po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Cudzoziemcy mogą ubiegać się o  obywatelstwo w trybie administracyjnym (uznanie za obywatela polskiego, przywrócenie obywatelstwa polskiego) oraz w drodze nadania przez Prezydenta RP. Prezydent RP rozpatrując wniosek cudzoziemca o nadanie obywatelstwa polskiego nie jest związany żadnymi warunkami, a postanowienie Prezydenta RP nie zawiera uzasadnienia oraz jest niezaskarżalne. Obecnie postępowanie o nadanie obywatelstwa polskiego trwa około roku. Natomiast w postępowaniach administracyjnych organy administracji zobowiązane są do przestrzegania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym terminów rozpatrzenia wniosków. Ponadto cudzoziemiec, aby nabyć obywatelstwo polskie w tych trybach musi spełnić ściśle określone przesłanki wskazane w przepisach ustawy o obywatelstwie polskim.  Osoby ubiegające się o uznanie za obywatela polskiego zobowiązane są potwierdzić: legalny pobyt na podstawie zezwoleń, posiadanie tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego i źródeł utrzymania oraz znajomość jęz. polskiego.

Decyzje organów administracji w przedmiocie uznania za obywatela polskiego oraz przywrócenia obywatelstwa polskiego nie mają charakteru uznaniowego, lecz związany, gdyż zarówno wojewoda jak też Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji są obowiązani ją podjąć, jeżeli cudzoziemiec spełnia wymienione w powołanej ustawie warunki. Odmowa uznania za obywatela oraz przywrócenia obywatelstwa polskiego może mieć miejsce w przypadku, gdy nabycie obywatelstwa powodowałoby zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. Wystąpienie tej przesłanki obliguje organy do wydania decyzji odmownej. Organy administracji działając w granicach uznania administracyjnego mają obowiązek uwzględnić wszelkie przesłanki wpływające na stosunek zainteresowanego do Rzeczypospolitej Polskiej i jej obywateli, a w szczególności postawę cudzoziemca polegającą na respektowaniu prawa polskiego. Ocena tej przesłanki dokonywana jest w oparciu o materiał dowodowy zebrany w trakcie postępowania, po uzyskaniu opinii organów właściwych w kwestii bezpieczeństwa państwa i ochrony porządku publicznego. Należy wskazać, iż decyzje organów administracji w przedmiocie uznania za obywatela polskiego oraz przywrócenia obywatelstwa polskiego podlegają kontroli sądów administracyjnych.

W 2014 r. obywatelstwo polskie w drodze uznania za obywatela polskiego, przywrócenia obywatelstwa polskiego oraz nadania obywatelstwa polskiego, obywatelstwo polskie nabyło 4937 cudzoziemców (dane z systemu POBYT v.2 na dzień 18 maja 2015 r.). Ponadto w 2014 r. wskutek repatriacji obywatelstwo polskie nabyło 165 cudzoziemców.

Z posiadanych danych statystycznych wynika, iż obywatelstwo polskie najczęściej nabywają obywatele Ukrainy, Białorusi, Rosji. Wynika to m.in. z faktu, iż w krajach tych zamieszkuje znaczna liczba osób polskiego pochodzenia, która wskutek zmian granic po zakończeniu II wojny światowej znalazła się na terytorium byłego ZSRR. Należy ponadto wskazać, iż osoby polskiego pochodzenia posiadają szereg ułatwień zarówno w legalizacji pobytu na terytorium Polski jak też w kwestii przekraczania granicy (np. Karta Polaka).  

 

 

Sukcesywnie wzrasta liczba cudzoziemców ubiegających się o nabycie obywatelstwa polskiego. Niewątpliwie pod rządami ustawy z 1962r. część cudzoziemców, mimo wieloletniego pobytu w Polsce, rezygnowała z ubiegania się o polskie obywatelstwo ze względu na chęć zachowania swojego dotychczasowego obywatelstwa. Jednocześnie, jak juz wskazano wyżej, nowa ustawa w znaczny sposób poszerzyła krąg cudzoziemców uprawnionych do nabycia obywatelstwa polskiego w trybie administracyjnym. W konsekwencji, w 2013r. wyrównały się proporcje w trybach nabycia obywatelstwa polskiego w drodze nadania przez Prezydenta RP oraz w trybie administracyjnym. Natomiast w 2014 r. widoczny był ponowny wzrost liczby cudzoziemców, którzy nabyli obywatelstwo polskie w drodze nadania przez Prezydenta RP. Jest to skutkiem znacznego wzrostu liczby wniosków o nadanie obywatelstwa polskiego, coraz więcej taki wniosków jest składanych za granicą. Spadła natomiast liczba cudzoziemców uznanych za obywatela polskiego.

Jednocześnie, wbrew oczekiwaniom, od 2013 r. systematycznie malała liczba wniosków w sprawach o przywrócenie obywatelstwa polskiego, a w konsekwencji wydanych decyzji. W 2012r. (od 15 maja) obywatelstwo polskie w tym trybie nabyło 400 cudzoziemców, w 2013r. – 583 osoby, a w 2014 r. – 412 osób. 

Mapa serwisu